Atheense burgers

1. Welk doel streef je na?

Leerlingen verklaren de begrippen ‘rechten’ en ‘plichten’ in eigen woorden.

Leerlingen onderscheiden de begrippen ‘rechten’ en ‘plichten’ van elkaar.

Leerlingen evalueren de rechten en plichten van de Atheense burgers op basis van de voorwaarden voor het Atheens burgerschap .

Leerlingen onderscheiden de kenmerken van de verschillende sociale groepen binnen de Atheense samenleving.

Leerlingen lichten toe dat er in deze moderne tijden nog steeds vormen van slavernij aanwezig zijn.


2. Over welk thema of onderwerp gaat de les?

Het onderwerp van deze les zijn de sociale groepen in het Athene van de 5e eeuw v. Chr. en hun respectievelijke rechten en plichten. Met name gaat het over de samenhang tussen de voorwaarde voor het burgerschap, de heersende maatschappelijke kenmerken en de sociale indeling. De begrippen ‘ongelijkheid’, ‘burgerrechten’ en ‘slavernij’ behoren tot de eindtermen van de 1e graad. De begrippen kunnen ook tijdens lessen uit de 2e en 3e graad gebruikt of herhaald worden.


3. Aan welke deelcomponent(en) van historisch denken wordt er gewerkt tijdens de les(fase)?


4. Hoe bouw je de lesfase op?

LESFASE 1: Leerlingen worden aan de hand van een artikel over een actueel voorbeeld (bijvoorbeeld, anno 2018: Saoedische vrouwen verwerven het recht om auto te rijden) ingeleid in de begrippen ‘rechten’ en ‘plichten’. Via een vergelijkingsoefening tussen wat de rechten en plichten van de leerlingen en wat die van de leerkracht zijn, wordt er duidelijk gemaakt dat deze per persoon of categorie (in dit geval minder- versus meerderjarig) kunnen verschillen.

LESFASE 2: Leerlingen nemen tijdens een rollenspel een personage aan binnen één van de verschillende sociale groepen van Athene. Tijdens dit rollenspel ontdekken de leerlingen welke sociale groepen we onderscheiden. Het is de bedoeling dat de leerlingen van dezelfde sociale groepen zich samenzetten. Ze vinden elkaar door gerichte vragen te stellen, al dan niet aan de hand van de voorwaarden.

LESFASE 3: Bij de bespreking van het rollenspel worden met de leerlingen van de eerste sociale groep (migranten) de plichten van de migranten tegenover de Atheense burgers besproken. Vervolgens wordt hen gevraagd binnen welke sector zij actief waren, en waarom dan niet in de landbouw? Er wordt stil gestaan bij de nood aan migranten in de 5e eeuw v.Chr. Bij de bespreking van het rollenspel met de leerlingen van een tweede sociale groep (slaven) wordt er eerst een bijhorende tekst gelezen. Aristoteles’ kijk op slavernij en de moderne slavernij worden besproken. Vervolgens worden de leerlingen gevraagd een kritische vergelijking te maken tussen de slavernij van de 5e eeuw v.Chr. en vandaag. Wanneer de leerlingen op de verhouding tussen slaven en andere sociale groepen worden attent gemaakt, wordt hen gevraagd hoe dat komt. Leerlingen maken zelf de afweging wie de vrije en wie de onvrije Atheners zijn. Ook de rol van de vrouw wordt besproken. Er wordt eerst een bijhorende tekst gelezen waarin de rollen van de vrouw nogmaals worden toegelicht. De leerlingen kunnen nu de rol van de vrouw beschrijven.

LESFASE 4: Leerlingen maken op basis van de nieuw vergaarde kennis een beargumenteerde afweging over de bepalende elementen voor de plaats in de samenleving die bepaalde Atheners innemen en de aard van de ongelijkheid in de Atheense samenleving.


5. Waarom werk je zo aan Historisch denken?

  • Tijdens de les worden eindtermbegrippen besproken en toegepast, zowel in de hedendaagse context als in de context van het verleden (bijvoorbeeld: moderne slavernij). Het beheersingsniveau is daardoor ‘analyseren’.
  • Concrete voorbeelden: Door het begrip verschillende keren aan te reiken wordt de betekenis van het begrip vastgezet.
  • Tijdens het rollenspel dienen de leerlingen beschrijvende historische vragen aan elkaar te stellen om de verschillende sociale klassen te groeperen.
  • Tijdens de bespreking van het rollenspel wordt door middel van evaluatieve en vergelijkende historische vragen de situering in de samenleving van de besproken sociale klassen duidelijk. Door middel van deze vragen kijken de leerlingen kritisch naar de context van Athene in de 5e eeuw v. Chr. De vergelijking tussen de hedendaagse context en de context van het verleden door middel van de evaluatieve en vergelijkende vragen verheldert de historische beeldvorming.